پس انداز برای بازنشستگی؛ از کی و چقدر شروع کنیم؟

بازنشستگی برای خیلی ها موضوعی دور به نظر می رسد؛ چیزی که «بعدا» باید به آن فکر کرد. اما در برنامه ریزی مالی، زمان مهم ترین منبعی است که در اختیار داریم و هر سال تاخیر، بار ماهانه سال های بعد را سنگین تر می کند. سوال اصلی دو بخش دارد: از کی شروع کنیم و چقدر کنار بگذاریم؟

پاسخ کوتاه: بهترین زمان برای شروع پس انداز برای بازنشستگی، همین حالا و از همان اولین درآمد ثابت است، حتی با مبلغ کم. مبلغ مناسب از یک محاسبه ساده به دست می آید: هزینه ماهانه دوران بازنشستگی را به پول امروز برآورد کنید، مستمری احتمالی خود را از آن کم کنید و برای پر کردن این فاصله برنامه بریزید. هرچه دیرتر شروع کنید، سهم ماهانه لازم بیشتر می شود.

این مقاله آموزش عمومی است و توصیه شخصی سرمایه گذاری نیست. هیچ نرخ بازدهی تضمین شده نیست و این مقاله هیچ محصول یا روش سرمایه گذاری خاصی را پیشنهاد نمی کند. برای جزئیات سوابق بیمه و مستمری خود، از سازمان یا صندوق بیمه گر خود استعلام بگیرید.

چرا فقط به مستمری تکیه نکنیم؟

بیشتر شاغلان رسمی تحت پوشش یک صندوق بازنشستگی یا تامین اجتماعی هستند و بعد از رسیدن به شرایط قانونی، مستمری دریافت می کنند. این مستمری پایه مهمی است، اما چند دلیل وجود دارد که فقط به آن تکیه نکنید:

• مبلغ مستمری به سابقه، دستمزد مشمول بیمه و قوانین همان زمان بستگی دارد و ممکن است با سبک زندگی فعلی شما فاصله داشته باشد.
• هزینه هایی مثل درمان در سال های بالاتر عمر معمولا بیشتر می شوند.
• اگر شغل آزاد دارید یا سابقه بیمه شما ناپیوسته است، ممکن است مستمری کمتر از انتظار باشد یا اصلا به شرایط آن نرسید.

اگر کارمند یا کارگر هستید، از سوابق بیمه خود مطلع باشید. برای آشنایی با نحوه محاسبه حق بیمه، مقاله محاسبه حق بیمه تامین اجتماعی را ببینید. اگر شغل آزاد دارید، امکان بیمه خویش فرما در تامین اجتماعی وجود دارد؛ شرایط و نرخ های به روز آن را از خود سازمان بپرسید، چون این ارقام هر سال اعلام می شوند.

از کی شروع کنیم؟ اثر زمان به زبان ساده

اثر زمان را حتی بدون در نظر گرفتن هیچ سودی می شود دید. فرض کنید کسی بتواند ماهانه معادل ۳ میلیون تومان به پول امروز کنار بگذارد و ارزش آن را در برابر تورم حفظ کند (یعنی بازده واقعی صفر). این اعداد فرضی اند و فقط برای مقایسه آمده اند:

کسی که از ۵۰ سالگی شروع می کند، برای رسیدن به همان مبلغ کسی که از ۳۰ سالگی شروع کرده، باید ماهانه سه برابر کنار بگذارد. اگر پس انداز بازده واقعی مثبت هم داشته باشد، اثر زمان از این هم بیشتر می شود؛ منطق آن را در مقاله سود مرکب چیست ببینید. اما برعکس آن هم ممکن است: اگر ارزش پس انداز از تورم عقب بماند، بازده واقعی منفی است و جمع نهایی کمتر می شود.

چقدر برای بازنشستگی پس انداز کنیم؟

عدد درست برای هر نفر فرق دارد، اما روش محاسبه یکی است:

1. هزینه ماهانه دوران بازنشستگی را به پول امروز برآورد کنید. از هزینه های فعلی شروع کنید؛ بعضی ها کم می شوند (مثلا رفت و آمد کاری یا قسط خانه اگر تسویه شده باشد) و بعضی بیشتر (مثل درمان).
2. مستمری احتمالی را کم کنید. اگر برآورد دقیقی ندارید، محتاطانه حساب کنید.
3. فاصله ماهانه را پیدا کنید. این همان مبلغی است که باید از پس انداز شخصی تامین شود.
4. فاصله را در تعداد ماه های مورد انتظار بازنشستگی ضرب کنید. نتیجه، هدف کلی پس انداز به پول امروز است.
5. هدف را بر ماه های باقی مانده تا بازنشستگی تقسیم کنید. این سهم ماهانه شما به پول امروز است و باید هر سال با تورم به روز شود.

مثال فرضی

فرض کنید هزینه ماهانه مورد انتظار در بازنشستگی ۲۰ میلیون تومان به پول امروز است و مستمری احتمالی ۱۲ میلیون تومان. فاصله ماهانه ۸ میلیون تومان است. اگر بخواهید این فاصله را برای ۱۵ سال (۱۸۰ ماه) پوشش دهید، هدف کلی ۱ میلیارد و ۴۴۰ میلیون تومان به پول امروز است. با ۳۰ سال (۳۶۰ ماه) زمان تا بازنشستگی، سهم ماهانه ۴ میلیون تومان و با ۲۰ سال (۲۴۰ ماه)، ۶ میلیون تومان به پول امروز می شود. این محاسبه بازده واقعی را صفر فرض کرده است؛ بازده واقعی مثبت سهم ماهانه را کمتر و بازده واقعی منفی آن را بیشتر می کند.

اگر این عدد در ابتدا دست نیافتنی به نظر می رسد، نگران نباشید. شروع با درصد کمی از درآمد و افزایش تدریجی آن با هر افزایش حقوق، از شروع نکردن بسیار بهتر است. برای تعیین سهم کلی پس انداز از درآمد، مقاله چقدر از درآمد را پس انداز کنیم را ببینید.

ترتیب درست: اول چه، بعد چه؟

پس انداز برای بازنشستگی نباید جای پایه های اصلی را بگیرد. یک ترتیب منطقی:

1. صندوق اضطراری: بدون آن، اولین اتفاق پیش بینی نشده شما را مجبور می کند از پس انداز بازنشستگی برداشت کنید. راهنمای صندوق اضطراری را ببینید.
2. کنترل بدهی های پرهزینه: بدهی با هزینه بالا، معمولا از هر پس اندازی سریع تر رشد می کند.
3. شروع پس انداز منظم بازنشستگی: حتی با مبلغ کم، به صورت خودکار و در روز حقوق.
4. افزایش تدریجی: با هر افزایش درآمد، بخشی از آن را به سهم بازنشستگی اضافه کنید.

حفظ ارزش پس انداز در برابر تورم

پس اندازی که سال ها نگه داشته می شود، اگر ارزشش را در برابر تورم حفظ نکند، در عمل کوچک می شود. اصولی که بدون پیشنهاد محصول خاص می شود گفت:

• به بازده واقعی فکر کنید، نه اسمی. رشد اسمی که از تورم کمتر باشد، یعنی قدرت خرید کمتر.
• تنوع داشته باشید. همه پس انداز بلندمدت را به یک دارایی گره نزنید.
• ریسک را با فاصله زمانی تنظیم کنید. هرچه به بازنشستگی نزدیک تر می شوید، حفظ اصل پول مهم تر می شود.
• از وعده سود قطعی و بالا دوری کنید. هیچ روش سرمایه گذاری بازده تضمین شده بالا ندارد.

درباره نگه داشتن ارزش پول در شرایط تورمی، مقاله پس انداز در دوره تورم را بخوانید.

اشتباهات رایج

• منتظر ماندن برای درآمد بیشتر: همیشه دلیلی برای به تعویق انداختن وجود دارد، اما هر سال تاخیر سهم ماهانه را بیشتر می کند.
• برداشت برای اهداف دیگر: پول بازنشستگی اگر برای سفر یا خرید خودرو برداشت شود، به سختی دوباره جبران می شود.
• نادیده گرفتن سوابق بیمه: وقفه های بیمه ای یا دستمزد مشمول کمتر از واقعی، روی مستمری اثر دارد.
• شنیدن توصیه های تضمینی: کسی که بازده قطعی و بالا وعده می دهد، ریسک را پنهان کرده است.
• بازبینی نکردن: برنامه بازنشستگی را هر سال با هزینه ها و درآمد جدید به روز کنید.

پیگیری پس انداز بازنشستگی با جیب

پس انداز بازنشستگی کاری چند ده ساله است و بدون دیدن پیشرفت، رها کردنش آسان است. در قابلیت مدیریت دارایی جیب می توانید دارایی هایی مثل طلا، ارز، سکه یا ملک را ثبت کنید و ارزش روز و خالص دارایی خود را ببینید؛ عددی که نشان می دهد در مجموع چقدر به هدف بازنشستگی نزدیک شده اید. در کنار آن، می توانید پس انداز بازنشستگی را به عنوان یک هدف تعریف کنید و پیشرفت آن را نسبت به تورم دنبال کنید. جیب هیچ پیشنهاد سرمایه گذاری نمی دهد و هیچ چیزی بدون تایید شما ثبت نمی کند.

اولین قدم ساده است: هزینه ماهانه امروز خود را بنویسید، فاصله آن با مستمری احتمالی را حساب کنید و از همین ماه، هر مبلغی که ممکن است، کنار بگذارید.

سوالات متداول

از چند سالگی برای بازنشستگی پس انداز کنیم؟

از همان سال هایی که درآمد منظم دارید. هرچه زودتر شروع کنید، سهم ماهانه لازم کمتر است؛ اما شروع دیر هم از شروع نکردن بهتر است.

چقدر برای بازنشستگی پس انداز کنیم؟

هزینه ماهانه دوران بازنشستگی را به پول امروز برآورد کنید، مستمری احتمالی را از آن کم کنید و فاصله را در تعداد ماه های بازنشستگی ضرب کنید. حاصل را بر ماه های مانده تا بازنشستگی تقسیم کنید تا سهم ماهانه به دست آید.

آیا مستمری بازنشستگی برای زندگی کافی است؟

به سابقه، دستمزد مشمول بیمه، قوانین همان زمان و سبک زندگی شما بستگی دارد. برای بسیاری از افراد، مستمری پایه است و پس انداز شخصی فاصله آن با هزینه ها را پر می کند.

اگر شغل آزاد دارم برای بازنشستگی چه کنم؟

سوابق بیمه ای خود را بررسی کنید و درباره شرایط بیمه خویش فرما از تامین اجتماعی استعلام بگیرید. در کنار آن، پس انداز شخصی منظم برای شما اهمیت بیشتری دارد.

پس انداز بازنشستگی را کجا نگه داریم؟

این مقاله محصول خاصی پیشنهاد نمی کند. اصول کلی این است که ارزش پول در برابر تورم حفظ شود، دارایی ها متنوع باشند، ریسک با نزدیک شدن به بازنشستگی کمتر شود و از وعده سود تضمین شده دوری شود.