بودجه بندی خانواده؛ تقسیم درآمد خانه بین نیازها و خواسته ها

بودجه یک نفر را می شود در ذهن نگه داشت، اما بودجه خانواده این طور نیست. چند نفر خرج می کنند، هر کدام اولویت خودش را دارد، بچه ها نیازهایی دارند که هر فصل عوض می شود و خیلی از پرداخت ها مشترک است. نتیجه معمولا این است که هیچ کس دقیقا نمی داند پول خانه کجا رفت. این راهنما نشان می دهد بودجه بندی خانواده چطور انجام می شود، درآمد خانه را چطور بین نیازها و خواسته ها تقسیم کنید و چطور همه اعضای خانواده را در آن شریک کنید.

پاسخ کوتاه: بودجه بندی خانواده یعنی جمع درآمد همه اعضای نان آور را یک جا ببینید، اول نیازهای ضروری خانه (مسکن، خوراک، قبوض، درمان، آموزش و اقساط) را تامین کنید، سهم پس انداز و صندوق اضطراری را از اول ماه کنار بگذارید و بعد باقی مانده را بین خواسته های مشترک و پول شخصی هر نفر تقسیم کنید. قاعده ساده برای شروع: اول نیازها، بعد پس انداز، بعد خواسته ها.

بودجه خانواده چه فرقی با بودجه شخصی دارد؟

بودجه بندی خانواده همان اصول بودجه شخصی را دارد، اما سه تفاوت مهم آن را سخت تر می کند:

• چند تصمیم گیرنده: پول از چند کارت و چند دست خرج می شود و اگر قرار مشترکی نباشد، هر نفر فکر می کند دیگری مراقب است.
• نیازهای وابسته: هزینه بچه ها، والدین سالمند یا یک عضو بیمار قابل حذف نیست و اغلب ناگهانی بالا می رود.
• هزینه های فصلی سنگین: بازگشایی مدارس، نوروز، سفر تابستان و تعمیرات سالانه خانه بودجه یک ماه را به تنهایی می بلعد.

به همین دلیل، بودجه خانواده بیش از هر چیز به دو چیز نیاز دارد: شفافیت بین اعضا و پیش بینی هزینه های فصلی.

نیاز یا خواسته؛ مرز را کجا بکشیم؟

قبل از تقسیم درآمد، باید درباره تعریف نیاز و خواسته در خانواده به توافق برسید. این مرز برای هر خانه کمی متفاوت است، اما یک آزمون ساده کمک می کند: اگر این هزینه یک ماه پرداخت نشود، زندگی روزمره یا سلامت یکی از اعضا مختل می شود؟ اگر بله، نیاز است؛ اگر نه، خواسته است.

نکته مهم این است که بعضی خواسته ها برای سلامت روان خانواده لازمند. هدف بودجه حذف همه تفریح ها نیست، بلکه این است که خواسته ها با برنامه و در سقف مشخص خرج شوند، نه از پول قسط یا قبض.

چطور درآمد خانه را تقسیم کنیم؟

قدم اول: همه درآمدها را روی میز بیاورید

حقوق هر نفر، درآمد جانبی، یارانه، اجاره دریافتی و هر ورودی منظم دیگر را فهرست کنید. در بودجه خانواده ملاک، درآمد خالص قطعی است؛ یعنی پولی که واقعا به حساب می نشیند.

قدم دوم: نیازهای ضروری را اول تامین کنید

همه هزینه های ضروری را از جدول نیاز و خواسته بالا جمع بزنید. اقساط و بدهی ها هم در همین بخش قرار می گیرند، چون عقب انداختنشان جریمه و هزینه اضافه دارد. اگر فقط همین بخش بیش از حدود دو سوم درآمد را می گیرد، مشکل در ساختار هزینه ها یا درآمد است، نه در خرج های کوچک.

قدم سوم: پس انداز را مثل یک قبض بپردازید

قبل از هر خرید دیگری، سهم پس انداز و صندوق اضطراری را کنار بگذارید. برای خانواده ای که فرزند دارد، صندوق اضطراری از واجب ترین ها است؛ یک بیماری یا یک ماه بی کاری نباید خانه را به قرض بکشاند.

قدم چهارم: خواسته های مشترک و پول شخصی

باقی مانده را دو قسمت کنید: یک سهم برای خواسته های مشترک خانواده مثل تفریح آخر هفته یا سفر، و یک سهم کوچک پول شخصی برای هر عضو، از جمله بچه ها، که بدون نیاز به توضیح خرج شود. این پول شخصی بیشترین اثر را در کم کردن دعواهای مالی دارد.

برای تعیین نسبت ها، قانون ۵۰ ۳۰ ۲۰ نقطه شروع خوبی است: حدود پنجاه درصد برای نیازها، سی درصد برای خواسته ها و بیست درصد برای پس انداز. در بسیاری از خانواده های ایرانی، به خصوص مستاجرها، سهم نیازها بیشتر از پنجاه درصد است؛ در این حالت نسبت ها را واقع بینانه تنظیم کنید و در عوض سقف خواسته ها را کوچک تر بگیرید.

مثال: بودجه ماهانه یک خانواده چهار نفره

این یک مثال فرضی با اعداد گرد است و فقط روش تقسیم را نشان می دهد. خانواده ای با دو فرزند مدرسه ای و درآمد خالص مشترک ماهانه 40 میلیون تومان:

ردیف «هزینه های فصلی» همان چیزی است که بیشتر بودجه های خانوادگی ندارند. اگر هر ماه سهم کوچکی برای مهر، نوروز و تعمیرات سالانه کنار برود، آن ماه های سنگین دیگر به قرض یا خرید قسطی کشیده نمی شوند. بهترین منبع برای تخمین این ردیف، خرج واقعی همان ماه ها در سال گذشته است.

چطور همه اعضای خانواده را همراه کنیم؟

بودجه ای که فقط یک نفر از آن خبر دارد، معمولا با اولین خرید بی خبر دیگران می شکند. چند روش عملی:

1. جلسه ماهانه کوتاه: اول هر ماه ده تا پانزده دقیقه با همسرتان مرور کنید ماه قبل چه شد و این ماه چه خرج بزرگی در راه است. اگر درباره روش مدیریت پول مشترک با همسرتان به توافق نرسیده اید، مدیریت مالی زوجین مدل های مختلف حساب مشترک و جدا را توضیح می دهد.
2. مسئول هر دسته: هر دسته را به یک نفر بسپارید؛ مثلا یکی خرید خانه و دیگری قبوض و اقساط را دنبال کند.
3. بچه ها را متناسب با سنشان درگیر کنید: نشان دادن سقف خرید یا دادن پول توجیبی ثابت، هم خرج را قابل پیش بینی می کند و هم مهارت مالی یاد می دهد.
4. هدف مشترک تعریف کنید: وقتی همه می دانند پس انداز برای سفر یا خرید مشخصی است، کنار گذاشتن خواسته ها راحت تر می شود.

اشتباهات رایج در بودجه بندی خانواده

• ندیدن خرج های کوچک: خرید های روزانه چند نفر در ماه جمع قابل توجهی می سازد که در هیچ دسته ای دیده نمی شود. شناسایی آن ها موضوع مقاله هزینه های غیر ضروری است.
• بودجه بدون حاشیه: خانواده بدون ردیف پیش بینی نشده، با اولین خرابی یخچال یا دندان درد بودجه را کنار می گذارد.
• پنهان کاری مالی: خرج کردن بی خبر یا پنهان کردن بدهی، اعتماد و برنامه را با هم از بین می برد.
• مقایسه با خانواده های دیگر: بودجه باید با درآمد و اولویت های خانه خودتان تنظیم شود، نه با سبک زندگی اطرافیان.

ابزار مناسب برای بودجه خانواده

دفترچه کاغذی و اکسل برای شروع کافی هستند، اما در خانواده ای که چند نفر از چند کارت خرج می کنند، مشکل اصلی جمع کردن خرج ها از منابع مختلف است. در بودجه بندی جیب برای هر دسته، مثل خوراک یا آموزش، سقف ماهانه تعریف می کنید، خرج هر دسته در برابر سقفش دنبال می شود و پیش از تمام شدن بودجه آن دسته هشدار می گیرید. روی اندروید، تراکنش ها از پیامک بانکی روی خود گوشی آماده می شوند و فقط با تایید شما ثبت می شوند، بنابراین لازم نیست هر خرید را دستی بنویسید.

جمع بندی

بودجه بندی خانواده با یک ترتیب ساده کار می کند: همه درآمدها را ببینید، اول نیازهای ضروری و اقساط را تامین کنید، پس انداز و ذخیره هزینه های فصلی را از اول ماه کنار بگذارید و باقی مانده را بین خواسته های مشترک و پول شخصی اعضا تقسیم کنید. مرز نیاز و خواسته را با هم تعریف کنید، هر ماه جلسه کوتاهی داشته باشید و به هر عضو سهم مشخصی بدهید. بودجه ای که همه در آن نقش دارند، خیلی بیشتر از بودجه یک نفره دوام می آورد.

اگر می خواهید دسته های بودجه خانه را با سقف و هشدار دنبال کنید، نصب رایگان جیب را امتحان کنید.

سوالات متداول

در بودجه خانواده، درآمد زن و شوهر را یکی کنیم یا جدا نگه داریم؟

هر دو روش ممکن است درست باشد. مهم این است که هزینه های مشترک خانه از یک منبع مشخص و شفاف پرداخت شود و هر دو نفر بدانند سهم هر کس چقدر است.

چه سهمی از درآمد خانواده باید صرف نیازها شود؟

عدد ثابتی وجود ندارد. قانون ۵۰ ۳۰ ۲۰ پنجاه درصد را پیشنهاد می کند، اما برای خانواده های مستاجر این سهم اغلب بیشتر است. اگر نیازها بیش از حدود دو سوم درآمد شد، باید ساختار هزینه های بزرگ مثل مسکن یا اقساط را بازبینی کرد.

از چه سنی بچه ها را در بودجه خانواده شریک کنیم؟

از همان سنی که پول توجیبی می گیرند می شود با آن ها درباره سقف خرید و پس انداز حرف زد. بچه های بزرگ تر را می توان در تصمیم های کوچک مشترک، مثل بودجه تفریح آخر هفته، سهیم کرد.

هزینه های سالانه مثل نوروز و مدرسه را چطور در بودجه ماهانه بگذاریم؟

مبلغ تقریبی سال قبل را تقسیم بر دوازده کنید و هر ماه همان مبلغ را در ردیف هزینه های فصلی کنار بگذارید تا در ماه پرداخت نیاز به قرض نباشد.